Selja kloster ligg på ei lita øy utanfor Selje, og er ein av dei eldste kyrkjelege stadene i Noreg. Her byrjar forteljinga om Sunniva, og her står eit klostertårn frå mellomalderen framleis i full høgd. Dette bør du vite før du tek båten ut.
Kvar ligg Selja?
Selja er ei øy i Stad kommune i Vestland, inne i Sildegapet, like ved tettstaden Selje. Øya er berre 1,6 kvadratkilometer stor. Ruinane av klosteret ligg på eit flatt område ved sjøen, under ei hole i fjellsida.
Du kjem ut til øya med båt frå Selje. Frå Stadlandet er Selje eit naturleg stopp når du først er i området.
Kven var Sunniva?
Ifølgje legenda kom Sunniva frå Irland på 900-talet. Ho og følgjet hennar skal ha søkt tilflukt i ei hole på Selja, der dei døydde som martyrar.
I år 996 skal det ha blitt funne heilage bein i hola. Olav Tryggvason let då byggje ei kyrkje på øya. Selja blir difor rekna som ein av dei første heilage stadene i Noreg. Skrinet hennar vart flytt til Kristkyrkja i Bergen i 1170.
Kvart år den 8. juli feira folk Seljumannamesse til minne om Sunniva og følgjet hennar. Festen skal ha blitt innstifta av Olav Haraldsson i 1024, og i mellomalderen samla han mykje folk.
Kva er att av Selja kloster?
Selja kloster var eit benediktinarkloster og vart truleg grunnlagt mot slutten av 1000 talet. Dei første munkane kom truleg frå England, om lag tolv munkar med ein abbed. Den eldste steinkyrkja har trekk som peikar mot angelsaksisk byggjeskikk. Klosterkyrkja var vigd til den heilage Alban, og ho blir ofte kalla Albanuskyrkja.
Det mest synlege i dag er klostertårnet, som står i full høgd på 14 meter. Rundt tårnet ser du murane etter kyrkja og klosterbygningane. Over klosterområdet ligg hola der helgenbeina skal ha blitt funne, og i fjellveggen finn du «Salen», eit kapell i ei hole i berget.
Klosteret vart lagt ned rundt 1470.
Kvifor var Selja så viktig?
Rundt 1070 vart Selja bispesete, eitt av dei tidlegaste i landet. Den første biskopen var Bjarnhard, som flytte bispesetet til Bergen, truleg kring 1090. Selja kan likevel ha halde på delar av stoda si som bispesete heilt fram til 1170, då Sunniva-skrinet vart flytt. Også etter dette heldt Selja fram som ein viktig stad for pilegrimar i lang tid etterpå.
I dag ligg Selja langs Kystpilegrimsleia, som går langs kysten mellom Egersund og Trondheim, og Selje er peika ut som eit regionalt pilegrimssenter. Sunnivaleia går frå Florø via Kinn og til Selja, for dei som vil kome sjøvegen i fotspora til pilegrimane. I snitt har 3000–4000 personar besøkt øya kvart år sidan 1990-talet.
Selja er framleis ikkje ferdig utforska. Hausten 2025 fann arkeologar frå NIKU murar og steinlagt golv etter ein steinbygning frå mellomalderen, berre om lag 30 meter frå klosteret. Bygningen var ikkje kjend frå før, men hadde vist seg på georadar nokre år tidlegare. Han kan ha vore brukt til handverk eller produksjon, og er datert til høgmellomalderen, mellom 1130 og 1350.
Funnet viser at klosteranlegget var større enn ein har visst. For deg som besøkjer øya, er det ei påminning om at det ligg meir historie under graset enn det du ser.
Selja og Stadlandet på same tur
Mange kombinerer Selja med resten av Stadlandet. Halvøya har fleire stader det er verdt å stoppe, frå Vestkapp ytst mot havet til stranda i Hoddevik. Ein dag ved Selja kan fint følgjast av ein dag ute på Stad, eller omvendt.
Vêret avgjer mykje her ute. Er det for mykje vind til at båten går, er det lurt å ha ein plan B på land, og heller prøve att dagen etter.
Korleis kjem du deg til Selja?
Båten ut til øya går frå Selje. Kor ofte og i kva periodar han går, varierer, så sjekk før du reiser. Dette er greitt å vite:
- Ta med gode sko. Du går i naturterreng på øya.
- Kle deg for vêret. Selja ligg ope til mot havet, og vinden kan vere sterk.
- Set av god tid. Ein roleg runde rundt ruinane og opp mot hola tek si tid.
- Sjekk båttider og eventuelle omvisingar før du reiser.
Bu ved Stadhavet
Stad Hotell ligg på Leikanger, ytst på Stadlandet og rett ved Stadhavet. Herfrå kan du ta ein dagstur til Selje og Selja, og kome tilbake til mat og ein stille kveld. Rom og opphald kan du bestille på stadhotell.no eller på booking@stadhotell.no.