Experience Stadlandet

Stadlandet offers spectacular natural experiences, unique attractions, and activities for both adventurers and those who enjoy the good life.

STADLANDET

Der havet har forma menneske, landskap og historie

Stadlandet er eit av dei mest markante og myteomspunne kystområda i Noreg. Denne halvøya, som skil Nordfjord frå Norskehavet, har gjennom tusenår vore både ei livsnerve og ei grense – eit stadnamn som vekkjer respekt hos sjøfolk, og undring hos dei som kjem hit for fyrste gong.

Her møter ein eit av dei farlegaste havstykkja langs norskekysten. Stadthavet har gjennom historia krevd mange liv og mange skip, og nettopp dette har gjort området til ein sentral del av norsk sjøfartshistorie. Kraftige straumar, skiftande vêr og ope hav gjer at naturkreftene alltid er til stades – synlege, høyrlege og kjennbare.

Samtidig er det nettopp havet som har gitt grunnlag for busetnad, handel og utvikling. Stadlandet har vore busett sidan lenge før vikingtida, og leia utanfor har vore ei av dei viktigaste ferdselsårene i landet. Her har kongar, handelsmenn, fiskarar og pilegrimar passert – ofte med livet som innsats.

Naturen – rå, vakker og ekte

Stadlandet er kjent for sitt dramatiske landskap. Bratte fjell møter havet, grøne dalar med kystbygder opnar seg mellom fjella, og strender som Hoddevik og Ervik ligg som lyse band mot det mørke havet. Lyset skiftar raskt – frå mjukt og gyllent til mørkt og dramatisk – ofte fleire gonger same dag.

Naturen på Stadlandet er ikkje polert – den er ekte. Det er ein stad der vêret er ein del av opplevinga.

Her møter ein eit av dei farlegaste havstykkja langs norskekysten. Stadthavet har gjennom historia krevd mange liv og mange skip, og nettopp dette har gjort området til ein sentral del av norsk sjøfartshistorie. Kraftige straumar, skiftande vêr og ope hav gjer at naturkreftene alltid er til stades – synlege, høyrlege og kjennbare.

Samtidig er det nettopp havet som har gitt grunnlag for busetnad, handel og utvikling. Stadlandet har vore busett sidan lenge før vikingtida, og leia utanfor har vore ei av dei viktigaste ferdselsårene i landet. Her har kongar, handelsmenn, fiskarar og pilegrimar passert – ofte med livet som innsats.

Naturen – rå, vakker og ekte

Stadlandet er kjent for sitt dramatiske landskap. Bratte fjell møter havet, grøne dalar med kystbygder opnar seg mellom fjella, og strender som Hoddevik og Ervik ligg som lyse band mot det mørke havet. Lyset skiftar raskt – frå mjukt og gyllent til mørkt og dramatisk – ofte fleire gonger same dag.

Naturen på Stadlandet er ikkje polert – den er ekte. Det er ein stad der vêret er ein del av opplevinga.

SKIPSTUNNELEN

Eit nytt kapittel i ei gamal historie

Midt i dette landskapet blir det no forhåpentlegvis skrive eit heilt nytt kapittel i norsk kysthistorie: Stad skipstunnel. Når tunnelen står ferdig, vil den bli verdas fyrste fullskala skipstunnel for større fartøy – bygd for å gi tryggare ferdsel forbi Stadhavet.

Skipstunnelen er ikkje berre eit ingeniørprosjekt, men eit symbol på kor viktig Stad har vore – og framleis er – for ferdsel langs kysten. Der sjøfolk før måtte vente i dagevis på rette vêret, vil skip i framtida kunne passere trygt gjennom fjellet.

For gjestar vil dette gje eit unikt høve til å oppleve både fortid og framtid på same stad: historia om dei farlege farvatna, og løysinga som no vil bli bygd for å temje dei.

Skipstunnelen er ikkje berre eit ingeniørprosjekt, men eit symbol på kor viktig Stad har vore – og framleis er – for ferdsel langs kysten. Der sjøfolk før måtte vente i dagevis på rette vêret, vil skip i framtida kunne passere trygt gjennom fjellet.

For gjestar vil dette gje eit unikt høve til å oppleve både fortid og framtid på same stad: historia om dei farlege farvatna, og løysinga som no vil bli bygd for å temje dei.

Hoddevik

Surf, natur og vestlandsvind

Det vert fortalt at dei fyrste som skulle ha busett seg i Hoddevika, var munkar som kom ifrå England eller Irland, som tidlegare hadde vorte kristna. Vika skulla derfor i eldre tider vore kalla Helgramannavik, “den heilage manns vik”.

Hoddevik er kanskje den bygda på Stadlandet som har fått mest nasjonal og internasjonal merksemd dei siste åra – ikkje fordi den har eit stort folketal, men fordi naturen og havet her er heilt spesielt. Hoddevik ligg på sør-vestkanten av Stadlandet med ei lang, kvit sandstrand omgitt av bratte fjellsider som skjermar vika og gir heilt unike bølgjer for surfarar frå heile verda.

Sanden på sørsida av Hoddevika er eit sjeldan syn. Den har på forunderleg vis trekt seg opp etter fjellsida i sort omfang. Det vert fortalt frå gamalt om grunnen til dette.
Det skulle ha vore eit fantefylgje som var komne til bygda. Dei fekk lov til å slå leir på sørsida i utmarka. Etterkvart som tida gjekk, fekk dei meir og meir plage med fantefylgje, dei både stal, slost og øydela. Ein dag hadde Hoddevikarane fått nok. Då gjekk alle karfolka ut i leiren og jaga dei derifrå. Då fantefylgje var komne opp i Kleiva og hadde Hoddevika nedfor seg, var der ei av dei gamle konene som snudde seg og lyste forbanning over plassen dei hadde budd på. Ho sa at der aldri meir skulle vekse gras der eller noko anna etande.

I Hoddevik møter du kreftene frå det ville Vestlandet ansikt til ansikt. Det er nettopp dette samspelet som skaper dei perfekte surfebølgene, der sesongen varer året rundt for alle med ei varm våtdrakt og som har lyst på eit skikkeleg adrenalinkick.Samstundes er det også ein stad for ro: ein kan gå turar, kjenne den salte havlufta, sjå lyset spegle seg, nyte synet av sola som går ned i havet og erfare kor storslått naturen er på Stadlandet.

Bygda har berre nokre titals fastbuande, men tiltrekkjer seg surfarar, friluftsfolk og fotoentusiastar heile året. Det lokale surfemiljøet veks stadig, og mange kjem tilbake til Hoddevik år etter år for å kjenne på samhaldet, bølgjene og det spesielle lyset.

Elektrisiteten kom til Hoddevik i 1921 – mobildekninga kom i 31. oktober 2011.

Kvifor Hoddevik?

  • Surfing – verdskjend surfestad med bølgjer året rundt.
  • Fotografering – spektakulær natur og dramatiske kystlandskap.
  • Strandliv og naturoppleving – lange spaserturer på sandstrand og i fjella rundt.
  • Fottur til Mosekleivhornet, Furehornet eller den umerka turen over fjellet til Ytre Fure (Nb. Bratt terreng)

Hoddevik er kanskje den bygda på Stadlandet som har fått mest nasjonal og internasjonal merksemd dei siste åra – ikkje fordi den har eit stort folketal, men fordi naturen og havet her er heilt spesielt. Hoddevik ligg på sør-vestkanten av Stadlandet med ei lang, kvit sandstrand omgitt av bratte fjellsider som skjermar vika og gir heilt unike bølgjer for surfarar frå heile verda.

Sanden på sørsida av Hoddevika er eit sjeldan syn. Den har på forunderleg vis trekt seg opp etter fjellsida i sort omfang. Det vert fortalt frå gamalt om grunnen til dette.
Det skulle ha vore eit fantefylgje som var komne til bygda. Dei fekk lov til å slå leir på sørsida i utmarka. Etterkvart som tida gjekk, fekk dei meir og meir plage med fantefylgje, dei både stal, slost og øydela. Ein dag hadde Hoddevikarane fått nok. Då gjekk alle karfolka ut i leiren og jaga dei derifrå. Då fantefylgje var komne opp i Kleiva og hadde Hoddevika nedfor seg, var der ei av dei gamle konene som snudde seg og lyste forbanning over plassen dei hadde budd på. Ho sa at der aldri meir skulle vekse gras der eller noko anna etande.

I Hoddevik møter du kreftene frå det ville Vestlandet ansikt til ansikt. Det er nettopp dette samspelet som skaper dei perfekte surfebølgene, der sesongen varer året rundt for alle med ei varm våtdrakt og som har lyst på eit skikkeleg adrenalinkick.Samstundes er det også ein stad for ro: ein kan gå turar, kjenne den salte havlufta, sjå lyset spegle seg, nyte synet av sola som går ned i havet og erfare kor storslått naturen er på Stadlandet.

Bygda har berre nokre titals fastbuande, men tiltrekkjer seg surfarar, friluftsfolk og fotoentusiastar heile året. Det lokale surfemiljøet veks stadig, og mange kjem tilbake til Hoddevik år etter år for å kjenne på samhaldet, bølgjene og det spesielle lyset.

Elektrisiteten kom til Hoddevik i 1921 – mobildekninga kom i 31. oktober 2011.

Kvifor Hoddevik?

  • Surfing – verdskjend surfestad med bølgjer året rundt.
  • Fotografering – spektakulær natur og dramatiske kystlandskap.
  • Strandliv og naturoppleving – lange spaserturer på sandstrand og i fjella rundt.
  • Fottur til Mosekleivhornet, Furehornet eller den umerka turen over fjellet til Ytre Fure (Nb. Bratt terreng)
Årvik og Honningsvåg

Kystmiljø, ro og natur

Årvik er ei lita, fredfull bygd på nordaustsida av Stadlandet. Her er ope landskap og sterk tilknyting til naturen. Her møter du eit autentisk kystmiljø der folk har levd av lakse-fiske, småbruk og eit levande samspel med havet gjennom generasjonar.

Ein kan framleis sjå dei eldre steingardane og gardstuna, som fortel om ei tid då alle kjende alle og samhald var avgjerande. Årvik er ikkje ein typisk turist-stad, men nettopp dette er sjarmen med bygda – eit lite, ærleg kystlandskap der tid blir mindre viktig.

Sørsida av bygda Årvik har ein litt spesiell formasjon som truleg vart forma av istida.
Den ligg som eit lite dalsøkk gjennom bygda, og vert av bygdefolket kalla Flatrenden.

Skulehuset i Årvik vart bygd i 1925, og bygda hadde eigen skule heilt fram til 1983. Skulehuset vart deretter nytta som barnehage i mange år. I dag er skulehuset i privat eige.

Tradisjonelt sett har bygdefolket i Årvik brukt nabo-bygda Honningsvåg som hamn til båtane sine. Dette kjem av at Årvik ligg så ope til for veir og vind – det er lite som skjermar for naturkreftene. Små robåtar kunne dei drage på land, men dei større båtane var det vanleg å skjerme i Honningsvåg som ligg meir i le.

Elektrisiteten kom til bygda rett før jul i 1950.

Honningsvåg ligg også på nordaustsida av Stadlandet med utsyn over havet, og har tradisjonelt vore ei naturleg hamn med fiskemottak for fiskebåtar og fritidsbåtar. Vêrforholda kan vere krevjande utanfor Honningsvåg, men litt meir i le innerst i bygda. Dette er ein stad der ei kysthamn møter storhavet.

Alt tyder på at jordsmonnet og avlingane i Honningsvåg ikkje var av beste sort. Fiskeri derimot var ein stor del av kvardagen og næringsgrunnlaget der ute. Like etter århundreskiftet kom omlegginga frå ro- og seglbåtar til motorbåt innan fiskeri, og den fyrste motorbåten kom til bygda i 1904. Honningsvåg var frå slutten av 1920 åra fast stoppestad for Dampskipsruta mellom Bergen-Ålesund.

Havet var hovudfartsåra til og frå Honningsvåg og det var ikkje uvanleg å være vêrfast der, eller at bygda var isolert frå omverda. I 1931 fekk bygda vegsamband til Årvik via Kleiva. Elektrisiteten kom til Honningsvåg omlag samstundes som Årvik, rundt 1949.
Telefonsamband med omverda hadde dei allereie i 1905.

Honningsvåg er eit glimrande utgangspunkt for dei som vil utforske både havet og fjellet – turområde, padling med SUP-brett, dykking og naturfoto er alle aktivitetar du kan ta deg til med i Honningsvåg. Terrenget varierer frå bratte fjellsider til flate stiar, og du vil kjenne at det er kystkultur i kvar bølgjande vindpust.

Kvifor Årvik og Honningsvåg?

  • Rolege strand- og fjørevandringar
  • Hamneområde – tradisjonell kysthamn
  • Nærheit til fjellplatået Kjerringa – Vestkapp
  • Fotturar og natur – Varaldsfoten, Stålet
  • Fine forhold for dykking og SUP ved hamna og langs havbukta
  • Kleiva, mellom Årvik og Honningsvåg er eit spektakulært utsiktspunkt for å oppleve Stadhavet og naturkreftene på nært hald.

Sørsida av bygda Årvik har ein litt spesiell formasjon som truleg vart forma av istida.
Den ligg som eit lite dalsøkk gjennom bygda, og vert av bygdefolket kalla Flatrenden.

Skulehuset i Årvik vart bygd i 1925, og bygda hadde eigen skule heilt fram til 1983. Skulehuset vart deretter nytta som barnehage i mange år. I dag er skulehuset i privat eige.

Tradisjonelt sett har bygdefolket i Årvik brukt nabo-bygda Honningsvåg som hamn til båtane sine. Dette kjem av at Årvik ligg så ope til for veir og vind – det er lite som skjermar for naturkreftene. Små robåtar kunne dei drage på land, men dei større båtane var det vanleg å skjerme i Honningsvåg som ligg meir i le.

Elektrisiteten kom til bygda rett før jul i 1950.

Honningsvåg ligg også på nordaustsida av Stadlandet med utsyn over havet, og har tradisjonelt vore ei naturleg hamn med fiskemottak for fiskebåtar og fritidsbåtar. Vêrforholda kan vere krevjande utanfor Honningsvåg, men litt meir i le innerst i bygda. Dette er ein stad der ei kysthamn møter storhavet.

Alt tyder på at jordsmonnet og avlingane i Honningsvåg ikkje var av beste sort. Fiskeri derimot var ein stor del av kvardagen og næringsgrunnlaget der ute. Like etter århundreskiftet kom omlegginga frå ro- og seglbåtar til motorbåt innan fiskeri, og den fyrste motorbåten kom til bygda i 1904. Honningsvåg var frå slutten av 1920 åra fast stoppestad for Dampskipsruta mellom Bergen-Ålesund.

Havet var hovudfartsåra til og frå Honningsvåg og det var ikkje uvanleg å være vêrfast der, eller at bygda var isolert frå omverda. I 1931 fekk bygda vegsamband til Årvik via Kleiva. Elektrisiteten kom til Honningsvåg omlag samstundes som Årvik, rundt 1949.
Telefonsamband med omverda hadde dei allereie i 1905.

Honningsvåg er eit glimrande utgangspunkt for dei som vil utforske både havet og fjellet – turområde, padling med SUP-brett, dykking og naturfoto er alle aktivitetar du kan ta deg til med i Honningsvåg. Terrenget varierer frå bratte fjellsider til flate stiar, og du vil kjenne at det er kystkultur i kvar bølgjande vindpust.

Kvifor Årvik og Honningsvåg?

  • Rolege strand- og fjørevandringar
  • Hamneområde – tradisjonell kysthamn
  • Nærheit til fjellplatået Kjerringa – Vestkapp
  • Fotturar og natur – Varaldsfoten, Stålet
  • Fine forhold for dykking og SUP ved hamna og langs havbukta
  • Kleiva, mellom Årvik og Honningsvåg er eit spektakulært utsiktspunkt for å oppleve Stadhavet og naturkreftene på nært hald.
Ervik

Havet, folka og krigshistoria som aldri slepp taket

Ervik er ei bygd der naturkreftene og historia går hand i hand. Den vide sandstranda i Ervik ligg open mot storhavet, og her kjenner ein både storslåttheit og alvor – for dette er ein stad som har sett at havet både gir og tar.

Bygda har lange tradisjonar innan fiske og kystliv, men det er hendingane under andre verdskrig som har sett dei djupaste spora i bygda og folket som lever der.

Hurtigruteskipet DS Sanct Svithun vart torpedert av allierte/Canadiske fly utanfor Ervik i 1943. 45 nordmenn og mellom 12-20 tyske soldatar omkom. Mange av dei nær 80 overlevande vart redda i land nettopp her, og bygdefolket spelte ei avgjerande rolle i redningsarbeidet – under ekstremt vêr og stor fare for eige liv.

I dag står Sanct Svithun minnekapell i Ervik som eit sterkt og stille vitnemål om denne hendinga. Kyrkja står ut ved havet – same havet som gav levebrød, men også tok liv.

20 Januar 1944 vart D/S Emsland frå Hamburg bomba av allierte fly, sør for Ervik. Båten gjekk for eiga maskin inn på Ervika. Her vart den landsett heilt inne på sanden ved elveosen. Skipet var på 8400 tonn og var lasta med kol. Mannskapet vart berga.

Det var ikkje berre denne eine gongen Emsland vart bomba.
Frå leida såg båten heil ut, og vart fleire gongar oppfatta som ein trussel.
Det seiast at Emsland derfor vart bomba og torpedert av både fly, ubåt og eit skip i etterkant. Eine gongen var då eit skip som skulle segle forbi, hadde observert det tyske skipet inne på Ervika. Dei sende då 3 granatar mot skipet og bygda. Den eine granaten gjekk forbi og inn igjennom den gamle todelte Gunnastova. Igjennom ytterveggen, via stova og kjøkkenet til Juditta, igjennom kjøkkenveggen til Olga og landa oppå kjøkkenbenken. Holet mellom kjøkkena vart aldri tetta, så holet var der til huset vart riven ein gong på 1970 talet.

Sommaren 2022 var der lite sand på stranda i Ervik. Det vart då plukka kol mellom steinane i området rundt elveosen – nesten 80 år etter skipet vart landsett der.

I Ervik kan ein også sjå ruinane av ein fangeleir for russiske krigsfangar frå 2.verdskrig.
Eit klokketårn som står på gravplassen til kapellet, er omgjort til minnerom for omkomne krigsfangar.
For mange besøkande er Ervik ein av dei mest gripande stadane på Stadlandet.

Samtidig er ikkje bygda berre ein stad for minne, men også for opplevingar. Stranda, lyset, bølgjene og det opne landskapet gjer Ervik til ein stad som set spor – anten ein kjem for refleksjon, natur eller historie.

Kvifor Ervik?

  • Sanct Svithun minnekapell
  • Ei statue; Kystkvinna – med namn over omkomne på havet
  • Vandring ved gravplassen og kyrkjetårnet / minnerommet
  • Strandvandring langs Erviksanden
  • Fottur til Hovden forbi fangeleir-ruinane, Loshylla, Hushornet og tur rundt Ervikvatnet
  • Kombiner natur, historie og stillheit i ei oppleving

Hurtigruteskipet DS Sanct Svithun vart torpedert av allierte/Canadiske fly utanfor Ervik i 1943. 45 nordmenn og mellom 12-20 tyske soldatar omkom. Mange av dei nær 80 overlevande vart redda i land nettopp her, og bygdefolket spelte ei avgjerande rolle i redningsarbeidet – under ekstremt vêr og stor fare for eige liv.

I dag står Sanct Svithun minnekapell i Ervik som eit sterkt og stille vitnemål om denne hendinga. Kyrkja står ut ved havet – same havet som gav levebrød, men også tok liv.

20 Januar 1944 vart D/S Emsland frå Hamburg bomba av allierte fly, sør for Ervik. Båten gjekk for eiga maskin inn på Ervika. Her vart den landsett heilt inne på sanden ved elveosen. Skipet var på 8400 tonn og var lasta med kol. Mannskapet vart berga.

Det var ikkje berre denne eine gongen Emsland vart bomba.
Frå leida såg båten heil ut, og vart fleire gongar oppfatta som ein trussel.
Det seiast at Emsland derfor vart bomba og torpedert av både fly, ubåt og eit skip i etterkant. Eine gongen var då eit skip som skulle segle forbi, hadde observert det tyske skipet inne på Ervika. Dei sende då 3 granatar mot skipet og bygda. Den eine granaten gjekk forbi og inn igjennom den gamle todelte Gunnastova. Igjennom ytterveggen, via stova og kjøkkenet til Juditta, igjennom kjøkkenveggen til Olga og landa oppå kjøkkenbenken. Holet mellom kjøkkena vart aldri tetta, så holet var der til huset vart riven ein gong på 1970 talet.

Sommaren 2022 var der lite sand på stranda i Ervik. Det vart då plukka kol mellom steinane i området rundt elveosen – nesten 80 år etter skipet vart landsett der.

I Ervik kan ein også sjå ruinane av ein fangeleir for russiske krigsfangar frå 2.verdskrig.
Eit klokketårn som står på gravplassen til kapellet, er omgjort til minnerom for omkomne krigsfangar.
For mange besøkande er Ervik ein av dei mest gripande stadane på Stadlandet.

Samtidig er ikkje bygda berre ein stad for minne, men også for opplevingar. Stranda, lyset, bølgjene og det opne landskapet gjer Ervik til ein stad som set spor – anten ein kjem for refleksjon, natur eller historie.

Kvifor Ervik?

  • Sanct Svithun minnekapell
  • Ei statue; Kystkvinna – med namn over omkomne på havet
  • Vandring ved gravplassen og kyrkjetårnet / minnerommet
  • Strandvandring langs Erviksanden
  • Fottur til Hovden forbi fangeleir-ruinane, Loshylla, Hushornet og tur rundt Ervikvatnet
  • Kombiner natur, historie og stillheit i ei oppleving
Giftcard